Koordinata tizimlari va proyeksiyalar

Oldingi mavzuda koordinatalar Yer yuzidagi nuqtani kenglik va uzunlik orqali belgilashini ko’rdik. Biroq Yer sharsimon, xarita esa yassi. Sharni tekislikka o’tkazishda muqarrar buzilish yuzaga keladi. Bu muammoni proyeksiya hal qiladi.

Koordinata tizimi nima?

Koordinata tizimi — koordinatalar qaysi asosga (Yer modeli, boshlang’ich nuqta va o’lchov birligiga) nisbatan hisoblanishini belgilaydigan qoidalar to’plamidir. Ikki turi bor:

• Geografik koordinata tizimi (GCS) — sharsimon Yerda burchak (gradus) bilan o’lchaydi. Eng mashhuri — WGS84.
• Proyeksiyalangan koordinata tizimi (PCS) — yassi tekislikda metrlarda o’lchaydi. Masalan, UTM.

Proyeksiya nima?

Kartografik proyeksiya — sharsimon yuzani tekislikka o’tkazishning matematik usulidir. Har qanday proyeksiya to’rt xususiyatdan (maydon, shakl, masofa, yo’nalish) ba’zilarini saqlaydi, boshqalarini buzadi — barchasini bir vaqtda saqlab bo’lmaydi.

Shakliga ko’ra proyeksiyalar uch guruhga bo’linadi: silindrik, konusli va azimutal.

Nega bu muhim?

Agar ikki xil koordinata tizimidagi ma’lumotlar bir xaritaga qo’yilsa, ular bir-biriga to’g’ri kelmaydi — ob’ektlar siljib ko’rinadi. Shuning uchun GIS’da barcha qatlamlar bir xil koordinata tizimiga keltirilishi shart.

Xulosa

Koordinata tizimlari va proyeksiyalar sharsimon Yerni yassi xaritaga o’tkazish qoidalarini belgilaydi. WGS84 kabi geografik tizim graduslarda, UTM kabi proyeksiyalangan tizim metrlarda ishlaydi. To’g’ri tizim tanlash — aniq xarita va tahlilning asosidir.

Keyingi mavzuda xarita real olamni qanchalik kichraytirishini belgilaydigan tushuncha — masshtab bilan tanishamiz.