Masshtab nima?

Oldingi mavzuda ko’rganimizdek, xarita — real olamning kichraytirilgan modelidir. Aynan bu kichraytirish darajasini masshtab belgilaydi.

Masshtab — xaritadagi masofaning yerdagi haqiqiy masofaga nisbatidir. U xaritadagi 1 birlik uzunlik real olamda necha birlikка teng ekanligini ko’rsatadi.

Masshtab qanday yoziladi?

Masshtab uch ko’rinishda beriladi:

• Sonli masshtab — nisbat shaklida, masalan 1:100 000 (xaritadagi 1 sm = yerda 100 000 sm = 1 km).
• Nomli masshtab — so’z bilan: “1 santimetrda 1 kilometr”.
• Chiziqli masshtab — xaritada chizilgan o’lchov chizig’i (masshtab lineykasi).

Yirik va mayda masshtab

Ko’pchilik dastlab adashadigan nuqta shu:

• Yirik masshtab (masalan 1:1 000) — kichik hududni batafsil ko’rsatadi. Ob’ektlar katta va aniq.
• Mayda masshtab (masalan 1:1 000 000) — katta hududni umumlashtirib ko’rsatadi. Tafsilot kam.

Ya’ni nisbatning maxraji qancha kichik bo’lsa, masshtab shuncha yirik bo’ladi.

Nega masshtab muhim?

Masshtab xaritadan haqiqiy masofalarni o’lchash imkonini beradi va qaysi darajadagi tafsilot mavjudligini belgilaydi. Noto’g’ri masshtab tanlansa, xarita yo ortiqcha tafsilotdan chalkash, yo yetarlicha aniq bo’lmaydi.

Xulosa

Masshtab — xaritadagi masofaning yerdagi masofaga nisbati bo’lib, tasvirning kichraytirilish darajasini va tafsilot miqdorini belgilaydi. Yirik masshtab — batafsil, mayda masshtab — umumlashtirilgan tasvir beradi.

Keyingi mavzuda GIS’ning eng muhim tashkiliy g’oyasi — ma’lumotni qatlamlarga (layers) ajratish tushunchasiga qaytamiz va uni chuqurroq ko’rib chiqamiz.