Geografik ma’lumot turlari: vektor va rastr

Oldingi mavzuda xarita — soddalashtirilgan grafik model ekanligini ko’rdik. Endi shu xarita qanday ma’lumotdan quriladi degan savolga javob beramiz. GIS’da fazoviy ma’lumot ikki asosiy modelda ifodalanadi: vektor va rastr.

Vektor ma’lumot

Vektor modeli ob’ektlarni aniq geometrik shakllar orqali ifodalaydi. Uning uch asosiy elementi bor:

• Nuqta (point) — o’lchamsiz joylashuv (masalan, quduq, ustun).
• Chiziq (line) — cho’ziq ob’ekt (daryo, yo’l).
• Poligon (polygon) — yopiq maydon (ko’l, tuman chegarasi).

Vektor ma’lumot aniq chegaralarga ega va har bir ob’ektga atribut jadval bog’lanadi.

Rastr ma’lumot

Rastr modeli hududni bir xil o’lchamdagi kataklar (piksellar) to’ri ko’rinishida ifodalaydi. Har bir katak bitta qiymatga ega bo’ladi — masalan, balandlik, harorat yoki rang. Kosmik suratlar va raqamli balandlik modellari — rastr ma’lumotning tipik namunalaridir.

Rastrning aniqligi piksel o’lchami (razrešeniye) bilan belgilanadi: piksel qanchalik kichik bo’lsa, tasvir shunchalik aniq.

Qaysi biri qachon ishlatiladi?

Vektor — aniq chegarali ob’ektlar uchun (yo’llar, uchastkalar, ma’muriy chegaralar). Rastr — uzluksiz o’zgaruvchi hodisalar uchun (relyef, harorat, yer qoplami). Amalda GIS loyihalari ikkala modelni birga ishlatadi.

Xulosa

Vektor ma’lumot ob’ektlarni nuqta, chiziq va poligon orqali aniq ifodalasa, rastr ma’lumot hududni kataklar to’ri ko’rinishida modellaydi. Ikkisi bir-birini to’ldiradi va GIS ma’lumot bazasining asosini tashkil etadi.

Keyingi mavzuda bu ma’lumotlar Yer yuzida qayerda joylashishini belgilaydigan tushuncha — koordinata bilan tanishamiz.