Xarita nima va u qanday ishlaydi?

Oldingi mavzuda geoaxborot tizimi (GIS) fazoviy ma’lumotni xarita orqali ko’rsatishini ko’rib chiqdik. Endi shu ko’rsatish vositasining o’zi — xarita nima ekanligini aniqlaymiz.

Xarita — bu Yer yuzasi yoki uning bir qismini belgilangan masshtabda, tekislikda va shartli belgilar yordamida tasvirlaydigan umumlashtirilgan grafik modeldir. Xarita voqelikning aynan nusxasi emas, balki uning maqsadga muvofiq soddalashtirilgan modelidir.

Xaritaning asosiy xususiyatlari

Har qanday xaritani uch belgi tavsiflaydi:

• Masshtab — tasvir real olamga nisbatan necha marta kichraytirilgani.
• Proyeksiya — sharsimon Yer yuzasining tekislikka o’tkazilish usuli.
• Umumlashtirish (generalizatsiya) — ortiqcha tafsilotlarni tashlab, muhimini saqlash.

Xaritaning majburiy elementlari

To’liq xarita quyidagi elementlarni o’z ichiga oladi: sarlavha (nimani tasvirlashi), masshtab chizig’i, shimol strelkasi (yo’nalish), shartli belgilar (legenda) va koordinata to’ri. Ushbu elementlarsiz xarita to’g’ri o’qilmaydi.

Qog’oz xaritadan raqamli xaritaga

An’anaviy xarita qog’ozga chop etilgan va o’zgarmas edi. Zamonaviy raqamli xarita esa kompyuterda saqlanadi, kattalashtiriladi, yangilanadi va — eng muhimi — ma’lumotlar bazasi bilan bog’lanadi. Aynan shu raqamli xarita GIS’ning ko’rinadigan qismini tashkil etadi.

Xulosa

Xarita — Yer yuzasining masshtab, proyeksiya va umumlashtirish orqali yaratilgan soddalashtirilgan grafik modelidir. Uning majburiy elementlari tasvirni to’g’ri o’qishga xizmat qiladi, raqamli shakli esa uni GIS bilan bog’laydi.

Keyingi mavzuda xarita qanday ma’lumotdan tuzilishini — vektor va rastr ma’lumot turlarini ko’rib chiqamiz.