Asosiy xarita tanlash va litsenziya

Kirish

Asosiy xarita (basemap) — veb xaritada foydalanuvchi ma'lumotlari ostida turadigan va joyni tanib olishga yordam beradigan fon qatlamidir. U odatda tayyor rastr yoki vektor tile'lar ko'rinishida tashqi serverdan yuklanadi.

Asosiy xarita xaritaning ko'rinishini ham, huquqiy holatini ham belgilaydi. Noto'g'ri tanlangan fon asosiy ma'lumotni bosib ketadi, attributsiyasiz yoki shartlarga zid ishlatilgan fon esa xizmatning bloklanishiga olib kelishi mumkin.

Asosiy xarita turlari

Vazifaga qarab bir necha turdagi asosiy xarita ishlatiladi:

Tur	Nimani ko'rsatadi	Qachon mos
Ko'cha xaritasi	Yo'llar, binolar, nomlar	Manzil, marshrut, shahar xizmatlari
Sun'iy yo'ldosh tasviri	Haqiqiy yer yuzasi	Dala, qurilish, yer qoplami
Relyef xaritasi	Gorizontal va soyali relyef	Tog'li hudud, turizm, gidrologiya
Yorug' (neytral) fon	Och tusdagi minimal kontur va nomlar	Tematik ma'lumot, xoroplet xaritalar
Qorong'i fon	Qorong'i tusdagi minimal kontur	Tungi rejimdagi ilova, yorqin ma'lumot qatlamlari (issiqlik xaritasi, oqimlar)

Tematik xaritada — masalan, tumanlar bo'yicha aholi zichligi — rangli ko'cha xaritasi ma'lumot ranglari bilan raqobatlashadi. Bunday holda och, kam rangli neytral fon ma'lumotni yaxshiroq ajratib ko'rsatadi.

Asosiy xarita rastr yoki vektor tile ko'rinishida bo'lishi mumkin. Rastr fon tayyor rasm sifatida keladi va uslubini o'zgartirib bo'lmaydi. Vektor fonda esa ranglar, yozuvlar tili va ko'rinadigan qatlamlar brauzerda uslub fayli orqali sozlanadi.

Toshkentdan Chorvoqqacha bo'lgan hududning ko'cha xaritasi, sun'iy yo'ldosh tasviri, relyef, yorug' va qorong'i fon hamda aholi punktlari chizilgan yorug' fon ko'rinishidagi asosiy xaritalari

Tanlash mezonlari

Asosiy xarita tanlashda faqat ko'rinish emas, quyidagi savollar ham hisobga olinadi:

Hudud qamrovi — kerakli hududda ma'lumot to'liq va yangilanganmi; O'zbekistonning ayrim tumanlarida ko'cha nomlari to'liq bo'lmasligi mumkin.
Masshtab darajalari — kerakli zoom darajasigacha tile mavjudmi.
Til — nomlar lotin, kirill yoki ingliz yozuvidami.
Foydalanish hajmi — kuniga nechta tile so'raladi va bu xizmat chegarasiga sig'adimi.
Litsenziya va narx — tijoriy saytda bepul ishlatishga ruxsat bormi.

Asosiy xaritani maqsad, qamrov, masshtab, til, foydalanish hajmi va litsenziya bo'yicha tanlash ketma-ketligi

Litsenziya va attributsiya

Har bir asosiy xarita kimningdir ma'lumoti va ishi. Attributsiya (attribution) — xaritada ma'lumot manbasi va mualliflarini ko'rsatish talabi. U odatda xaritaning pastki o'ng burchagida kichik matn ko'rinishida turadi.

OpenStreetMap ma'lumotlari Open Database License (ODbL) asosida beriladi. OpenStreetMap mualliflik sahifasiga ko'ra xaritada "© OpenStreetMap contributors" yozuvi va litsenziyaga havola ko'rsatilishi shart. Leaflet'da bu attribution parametri orqali beriladi:

L.tileLayer('https://tile.openstreetmap.org/{z}/{x}/{y}.png', {
  maxZoom: 19,
  attribution: '&copy; <a href="https://www.openstreetmap.org/copyright">OpenStreetMap</a> contributors'
}).addTo(map);

Tijoriy xizmatlar (sun'iy yo'ldosh fonlari, navigatsiya xaritalari) odatda API kalit va alohida foydalanish shartlari bilan beriladi. Ularning tile'larini shartlarda ko'rsatilmagan kutubxona yoki usulda ishlatish litsenziyani buzish hisoblanadi.

Veb xaritaning pastki burchagidagi attributsiya yozuvi va uning ma'lumot manbasi bilan bog'lanishi

Tile foydalanish siyosati

Ma'lumot litsenziyasi bilan tile serverining foydalanish siyosati bir narsa emas. OpenStreetMap ma'lumotini erkin ishlatish mumkin, lekin tile.openstreetmap.org serveri ko'ngillilar mablag'i bilan ishlaydi. OSMF tile siyosatiga ko'ra katta hajmdagi trafik, tile'larni ommaviy yuklab olish va attributsiyasiz foydalanish taqiqlangan.

Shuning uchun sinov va kichik loyiha uchun standart server yetarli, ko'p foydalanuvchili ilova uchun esa tijoriy tile provayderi yoki o'z tile serveri tanlanadi. Bu qaror loyiha boshida qabul qilinadi, chunki keyin fonni almashtirish uslub va masshtab sozlamalarini ham o'zgartiradi.

Amaliy misol

Tuman maktablarining to'lish darajasini ko'rsatadigan ommaviy veb xarita tayyorlanyapti, deylik. Maktablar rangli doiralar bilan beriladi, shuning uchun ko'p rangli ko'cha xaritasi emas, neytral fon tanlanadi; ota-onalar maktabni topishi uchun ko'cha nomlari esa saqlanadi.

Sayt kuniga bir necha yuz foydalanuvchiga mo'ljallangan, demak standart OSM tile serveri o'rniga bepul limitli tijoriy provayder yoki tuman serverida joylashgan tile'lar ko'rib chiqiladi. Nashrdan oldin uchta narsa tekshiriladi: attributsiya yozuvi ko'rinadimi, mobil ekranda u ma'lumotni yopib qo'ymaydimi va provayder shartlari ommaviy saytga ruxsat beradimi.

Xulosa

Asosiy xarita ma'lumotni o'qishga yordam beradigan fon bo'lib, u vazifaga mos tur, kerakli qamrov va masshtab bo'yicha tanlanadi.

Huquqiy tomoni ham shu tanlovning bir qismi: ma'lumot litsenziyasi, attributsiya talabi va tile serverining foydalanish siyosati xaritani ommaga chiqarishdan oldin tekshiriladi.