Xarita tile'lari va masshtab darajalari
Kirish
Xarita tile'i (map tile) — veb xaritani tashkil etuvchi, odatda 256×256 pikselli kvadrat bo'lakdir. Brauzer butun dunyo xaritasini bir yo'la yuklamaydi: ekranda ko'rinayotgan hududga tegishli bir necha o'nlab tile'ni so'raydi va ularni yonma-yon terib chiqadi.
Bu yondashuv xaritaning tez ochilishini va tile'larni serverda oldindan tayyorlab keshlashni ta'minlaydi. Yuqori zichlikdagi telefon va noutbuk ekranlari uchun ko'pincha 512×512 pikselli, ikki baravar aniq tile'lar (@2x) beriladi; ular ham xuddi shu tizim bo'yicha manzillanadi. Tile tizimini tushunish o'z xarita xizmatini yaratish, keshni rejalash va yuklanish muammolarini aniqlash uchun zarur.
Tile'lar piramidasi
Tile'lar masshtab darajalari (zoom levels) bo'yicha piramida shaklida tashkil etiladi. 0-darajada butun dunyo bitta tile'ga sig'adi. Har keyingi darajada har tile to'rtga bo'linadi: 1-darajada 4 ta, 2-darajada 16 ta tile bo'ladi. Umumiy formula — z darajada 4^z ta tile.
Tile'lar soni juda tez o'sadi. 12-darajada 16,8 million, 18-darajada esa 68,7 milliarddan ortiq tile bor. Shu sababli yuqori darajadagi tile'lar butun dunyo uchun oldindan tayyorlanmaydi: ular faqat kerakli hudud uchun yoki so'rov kelganda yaratiladi.
Tile manzili {z}/{x}/{y}
Har tile uchta son bilan aniqlanadi: masshtab darajasi z, ustun raqami x va qator raqami y. Shuning uchun tile serveri manzili odatda https://server/{z}/{x}/{y}.png ko'rinishida yoziladi. x g'arbdan sharqqa, 180° meridiandan boshlab sanaladi.
y ning sanash yo'nalishi ikki xil. XYZ sxemasida (OpenStreetMap, Google uslubi) y shimoldan, ya'ni xaritaning yuqori chetidan boshlanadi. TMS standartida esa y janubdan sanaladi. Ular orasidagi bog'lanish: y_TMS = 2^z − 1 − y_XYZ. Sxema adashtirilsa, xarita shimol-janub bo'yicha teskari tartibda yig'iladi va hudud noto'g'ri joyda chiqadi.
Hisoblash formulalari OpenStreetMap wiki sahifasida berilgan. Masalan, Toshkent markazi (41,31° shimoliy kenglik, 69,28° sharqiy uzunlik) 12-darajada XYZ bo'yicha 12/2836/1531 tile'iga tushadi; TMS bo'yicha uning y qiymati 2564 bo'ladi.
Piksel o'lchami va masshtab
Har darajada bitta piksel yer yuzasida qancha masofani bildirishi aniq hisoblanadi. Ekvatorda 0-darajada 256 pikselli tile Yer aylanasini qamraydi, shuning uchun bir piksel taxminan 156 543 metrga teng. Har keyingi darajada bu qiymat ikki marta kamayadi. Boshqa kengliklarda u cos(kenglik) ga ko'paytiriladi.
| Daraja | Ekvatorda, m/piksel | Toshkentda, m/piksel |
|---|---|---|
| 10 | 152,9 | 114,8 |
| 12 | 38,2 | 28,7 |
| 14 | 9,55 | 7,18 |
| 16 | 2,39 | 1,79 |
| 18 | 0,60 | 0,45 |
Bu jadval ma'lumotni qaysi darajagacha chiqarishni hal qilishda yordam beradi. 10 metrli Sentinel-2 tasvirini 18-darajada ko'rsatish yangi tafsilot qo'shmaydi, faqat tile'lar sonini oshiradi. Batafsil qiymatlar OpenStreetMap wiki jadvalida keltirilgan.
Rastr va vektor tile'lar
Rastr tile tayyor PNG yoki JPEG rasmdir: uslub serverda bir marta qo'llanadi, brauzer uni faqat ko'rsatadi. Vektor tile esa shu kvadrat ichidagi geometriya va atributlarni siqilgan holda saqlaydi; uslubni brauzer qo'llaydi. Vektor tile ranglarni server tomonda qayta yaratmasdan o'zgartirish va obyektni bosib, atributini ko'rish imkonini beradi.
Ikkala holatda ham piramida va {z}/{x}/{y} manzili bir xil. Ommaviy tile serverlaridan foydalanishda ularning shartlari hisobga olinadi: masalan, OpenStreetMap tile serverining foydalanish qoidasi yuqori yuklamali ilovalar va tile'larni ommaviy yuklab olishni cheklaydi.
Xulosa
Veb xarita dunyoni masshtab darajalari bo'yicha piramidaga va har darajada kvadrat tile'larga bo'ladi. Har tile {z}/{x}/{y} manzili bilan topiladi, y ning sanash yo'nalishi esa XYZ va TMS sxemalarini farqlaydi.
Daraja tanlovi piksel o'lchami va tile'lar soni orqali xizmat sifati hamda server xarajatini belgilaydi. Ma'lumot aniqligiga mos eng yuqori daraja oldindan hisoblab qo'yilsa, keraksiz tile yaratilmaydi.