Veb GAT nima?

Kirish

Veb GAT (Web GIS) — fazoviy ma’lumot va GAT funksiyalarini internet yoki ichki tarmoq orqali taqdim etadigan tizimdir. Foydalanuvchi alohida GAT dasturini o’rnatmasdan, brauzerda xaritani ko’rishi, qatlamlarni yoqishi, obyektni tanlashi yoki hudud bo’yicha so’rov yuborishi mumkin.

Oddiy veb xarita Veb GATning ko’rinadigan qismidir. To’liq tizim esa ma’lumotlar bazasi, xarita yoki obyekt xizmati, veb server, dastur kodi va foydalanuvchi interfeysidan tuziladi. Ularning har biri bir vazifani bajaradi va tarmoq orqali o’zaro bog’lanadi.

Tizimning asosiy qismlari

Brauzer xaritani chizadi va foydalanuvchi harakatini qabul qiladi. Veb server sahifa fayllari, ruxsat nazorati va so’rovlarni boshqaradi. GAT xizmati fazoviy qatlamni xarita tasviri yoki obyektlar to’plami sifatida tayyorlaydi. Fazoviy baza esa geometriya, atribut, CRS va indekslarni saqlaydi.

Kichik loyiha tayyor fayllar bilan ishlashi mumkin, katta tizim esa odatda server va ma’lumotlar bazasiga tayanadi. Bitta komponentning sekinligi butun xaritaga ta’sir qiladi. Shu sababli Veb GAT faqat interfeys dizayni emas, ma’lumotdan foydalanuvchigacha bo’lgan uzluksiz arxitekturadir.

So’rov va javob

Foydalanuvchi xaritani siljitganda brauzer ko’rinayotgan hudud, masshtab va kerakli qatlam haqida so’rov yuboradi. Server shu parametrlar bo’yicha javob tayyorlaydi. Javob oldindan yaratilgan plitka, yangi chizilgan xarita tasviri yoki koordinata va atributlarga ega fazoviy obyektlar bo’lishi mumkin.

OGC Web Map Service standarti hudud va qatlamga mos georeferenslangan xarita tasvirini HTTP orqali so’rash usulini belgilaydi. OGC API — Features esa fazoviy obyektlar to’plamini va alohida obyektni veb API orqali olish uchun standart qurilish bloklarini beradi. Standart xizmatlar turli dasturlar o’rtasida ma’lumot almashishni yengillashtiradi.

Tasvir va obyekt farqi

Xarita tasviri ko’rishga tayyor piksellardan iborat. U murakkab uslubdagi ko’p obyektni tez ko’rsatishi mumkin, lekin tasvir ichidagi har bir bino yoki yo’l mustaqil geometriya sifatida brauzerga kelmaydi. Shu sababli foydalanuvchi ularni bevosita tahrirlay olmaydi.

Fazoviy obyekt javobida nuqta, chiziq yoki poligon geometriyasi va atributlar uzatiladi. Brauzer obyektni tanlashi, uslubini o’zgartirishi va atributini ko’rsatishi mumkin. Biroq juda ko’p geometriyani birdan yuborish sahifani sekinlashtiradi. Tanlov vazifaga bog’liq: fon va umumiy ko’rinish uchun tasvir, batafsil muloqot uchun obyekt ma’lumoti mos keladi.

Amaliy vaziyat

Tuman ichimlik suvi tarmog’i uchun Veb GAT yaratilsa, ochiq foydalanuvchi quvur ta’miri sabab yopilgan ko’chalarni ko’rishi mumkin. Texnik xodim esa tizimga kirib, quvur obyektini tanlaydi, diametri va oxirgi ko’rik sanasini tekshiradi hamda nosozlik joyini qayd etadi. Bir xil xarita turli huquqdagi foydalanuvchiga turlicha imkoniyat beradi.

Bu vazifada ommaviy fon qatlamlari tasvir yoki plitka ko’rinishida, ishchi quvur va nosozlik qatlamlari esa so’raladigan obyektlar sifatida uzatilishi mumkin. Server foydalanuvchiga faqat kerakli hudud va ruxsat etilgan atributlarni qaytaradi.

Unumdorlik va xavfsizlik

Brauzerga butun ma’lumotlar bazasini yuborish to’g’ri emas. So’rov hudud, masshtab, atribut yoki sahifa bo’yicha cheklanadi. Plitka keshi, soddalashtirilgan geometriya va fazoviy indeks javobni tezlashtiradi. Mobil qurilmada kichik ekran va sust tarmoq alohida sinovdan o’tkaziladi.

Maxfiy qatlam URLini yashirishning o’zi himoya emas. Server har bir so’rovda foydalanuvchi huquqini tekshirishi, tahrir amallarini jurnalga yozishi va kirish qiymatlarini tasdiqlashi kerak. Ommaviy xizmatda shaxsiy yoki xizmatga oid atributlar javobdan chiqariladi.

Nashr ish jarayoni

Professional jarayon tozalangan ma’lumot va metama’lumotdan boshlanadi. Keyin xarita yoki obyekt xizmati sozlanadi, brauzer interfeysi ishlab chiqiladi va turli ekranlarda tekshiriladi. CRS, qatlam nomi, legenda, bo’sh javob, xato holati va yuklanish vaqti sinov ssenariylariga kiritiladi.

Nashrdan so’ng server xatolari, javob vaqti va xizmat mavjudligi kuzatiladi. Ma’lumot yangilanganda xarita avtomatik ravishda to’g’ri qatlamni ko’rsatayotgani tasdiqlanadi. Veb GAT bir marta chiqarilib unutiladigan sahifa emas, muntazam boshqariladigan axborot xizmatidir.

Xulosa

Veb GAT brauzer, server, GAT xizmati va fazoviy bazani yagona ish oqimida birlashtiradi. Xarita tasviri tez vizual ko’rinishni, obyekt xizmati esa tanlash va atribut bilan ishlashni ta’minlaydi.

Ishonchli tizim vazifaga mos ma’lumot uzatish usuli, tezkor so’rov, aniq ruxsat nazorati va nashrdan keyingi kuzatuvga tayanadi.